حدود مرزهای ایرانشهر در کتاب های تاریخی
قطعه‌ای از کتاب«التنبیه و إلاشراف»علی بن حسین مسعودی (تاریخ‌نگار، جغرافی‌دان، و جهان‌گرد عرب قرن سوم و چهارم هجری) در مورد نام و حدود ایران،در مجلسی به همین عنوان از سلسه مجالس علمی بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار.

در این قطعه، مسعودی به صراحت از ایران، ایرانشهر، حدود ایران، زبان‌های ایرانی و وحدت ملی، سرزمینی و زبانی ایران صحبت می‌کند آن هم در زمانه‌ای که ایرانشهر فروپاشیده بود و وحدت سیاسی نداشت. نمونه‌ای از ظهور سندهایی در مورد هویت ملی و تمامیت ارضی تاریخی ایران. در یخش هایی از این کتاب آمده است:

«پارسیان (ایرانیان) امّتی هستند که حدود سرزمین‌ آن‌ها کوه‌های ماهات و جز آن و آذربایجان تا سرزمین ارمنیه و ارّان، و بیلقان را تا دربند – و آن باب‌الأبواب است – و ری و طبرستان و مسقط و شابران و جرجان و ابرشهر – و آن نیشابور است – و هرات و مرو و غیر آن از سرزمین خراسان و سجستان و کرمان و اهواز و آنچه از سرزمین‌های اعاجم (عجم ها، غیر عرب، ایرانیان) که در این زمان متصل به آن بود را در برمی‌گیرد، و همه‌ی این سرزمین‌ها مملکت واحدی بودند و پادشاه واحدی داشتند و زبان واحدی داشتند، جز این‌که در مورد زبان‌ با هم فرق داشتند، و آن این‌که زبان واحد است به سبب این‌که حروفش واحد است و نگارش حروف آن نگارشی واحد است، هر چند، گذشته از این، زبان‌های مزبور در سایر چیزهای دیگر با هم اختلاف دارند، مانند: فَهلوی و دَری و آذری که (همه) از زبان های پارسی هستند.»

;